WhatsApp arkaly hiç tanamaýan adamyňyzdan habar almak käwagt bulam-bularlykly, käwagt bolsa biynjalyk ediji bolup biler. Ýalňyşlyk bilen iberilen ýaly görünýän salamdan başlap, özüne çekiji iş tekliplerine çenli köp sanly dürli usullar bilen ýüzbe-ýüz bolup bilersiňiz.
WhatsApp dünýäde iň köp ulanylýan habarlaşyk goşundysy bolany üçin erbet niýetli adamlaryň hem birinji duralgasy bolýar. Uçdan uja şifrlemek aýratynlygy arkaly habarlaryň mazmuny diňe iberiji we alyjy arasynda galýar, bu bolsa käbir ýagdaýlarda gözegçiligi kynlaşdyrýar. Internet arkaly alynýan wirtual belgiler bilen gaty aňsatlyk bilen hasap açyp bolýandygy sebäpli, bu adamlar hakyky şahsyýetlerini gizläp bilýärler.
Köp ulanyjylar telefon belgilerini dürli internet saýtlaryna, söwda platformalaryna ýa-da agzalyk talap edýän hyzmatlara goýýarlar. Bu maglumatlar käwagt syzdyrylýar ýa-da dürli ýollar bilen el çalşyrýar. Netijede, belgiňiz hiç garaşmadyk adamlaryňyzyň eline düşüp biler. Turkcaller ýaly goşundylar bu nokatda kömege gelip, nätanyş belgileriň kime degişlidigine düşünmäge ýardam etmegi maksat edinýär.
Iň ýaýran taktikalaryň biri bolan bu usulda, adam size edil bir dostuna ýa-da iş hyzmatdaşyna ýazýan ýaly çemeleşer. Salam, şu gün duşuşýarysmy ýa-da Kontaktlarymda bu belgi ýazylgy, ýöne kimdigiňizi ýadyma salyp bilmedim ýaly sözlemler bilen gürrüňe başlarlar. Siz sypaýyçylyk bilen ýalňyş belgidigini aýdanyňyzda bolsa söhbetdeşligi dowam etdirmäge synanyşarlar.
Bu hili ýagdaýlarda garşydaky adamyň esasy maksady siziň işjeň ulanyjydygyňyzy ýa-da däldigiňizi anyklamak we ynamyňyzy gazanmakdyr. Adatça profil suratlarynda mähirli, ynam beriji ýa-da professional görünýän suratlary ulanýarlar. Eger bu hili habar alsaňyz, uzaga çekýän düşündiriş bermegiň deregine göni belgini barlatmagyňyz we tanyş däl bolsa gatnaşygy kesmegiňiz iň howpsuz ýoldur.
Häzirki wagtda köp adam goşmaça girdeji gözleginde bolany üçin bu usul gaty täsirli bolýar. Adatça Öýden işläp günde 500 bilen 2000 TL arasynda gazanmak isleýärsiňizmi? görnüşinde habarlar gelýär. Sizden diňe käbir YouTube wideolaryny halamagyňyz, Google kartalarda kärhanalara teswir ýazmagyňyz ýa-da ýönekeý wezipeleri ýerine ýetirmegiňiz soralýar.
Etap başlangyçda ynam döretmek üçin kiçijik tölegler edilip başlanýar. Emma bir wagtdan soň has köp gazanmagyňyz üçin siziň ulgama pul goýmagyňyz gerekdigi aýdylýar. Bu nokatda ýagdaý saadet zynjyryna ýa-da göni galplyga öwrülýär. Ýatdan çykarmaň, hiç bir korporatiw kompaniýa işe kabul etme etapyny diňe WhatsApp arkaly, şahsyýeti tassyklamazdan we beýle ýönekeý wezipeler bilen alyp barmaz.
Nätanyş bir belgi sizi duýdansyz bir WhatsApp toparyna goşup biler. Bu toparlarda adatça birža maslahatlary, kripto walýuta seljermeleri ýa-da ýokary girdeji kepillendirilýän maýa goýum pursatlary paýlaşylýar. Topardaky beýleki agzalaryň köpüsi aslynda şol bir maksada hyzmat edýän galp hasaplar bolup biler we yzygiderli näçe köp gazanýandyklaryny ýazyp sizi täsir astyna almaga çalşarlar.
Bu hili guramalar sizi öz guran galp birža saýtlaryna gönükdirerler. Başda gazanýandygyňyzy görersiňiz, emma puluňyzy çekmek islänňizde salgyt, faýl çykdajysy ýa-da komissiýa ady bilen sizden yzygiderli goşmaça tölegler talap ediler. Netijede bolsa ne goýan puluňyzy, ne-de gazanjyňyzy alyp bilersiňiz.
Telefonyňyza +234, +62, +212 ýa-da +92 ýaly Türkiýeden başga ýurtlaryň kodlary bilen başlanýan belgilerden habar ýa-da jaň gelip biler. Bu belgileriň eýeleri adatça şol ýurtlarda däl-de, internet arkaly bu kodlary alan adamlardyr. Daşary ýurt belgisini ulanmaklarynyň sebäbi hem yzarlamagy kynlaşdyrmak, hem-de ulanyjyda gyzyklanma döretmekdir.
| Ýurt Kody | Adatça Gelýän Habar Görnüşi | Töwekgelçilik Derejesi |
|---|---|---|
| +2xx (Afrika) | Miras ýa-da kömek wadalary | Ýokary |
| +6x (Aziýa) | Gündelik iş we wezipe teklipleri | Öte ýokary |
| +1 (ABŞ/Kanada) | Resmi edaranyň öýküni ýa-da tehniki goldaw | Ýokary |
Galplar psihologik böwet döretmek üçin profil suratlaryny seresaplylyk bilen saýlaýarlar. Käwagt çagaly maşgala suraty, käwagt bolsa kaşaň ofisde işleýän ýolbaşçy şekilini ulanýarlar. Bu ýerdäki maksat, siziň adaty bir adam bilen gürleşýändigiňize ynandyrmakdyr. Hatda käwagt belli adamlaryň ýa-da uly kompaniýalaryň logolaryny ulanyp, resmiyet duýgusyny döretmäge synanyşarlar.
Bu suratlaryň köpüsi internetden tötänleýin alnan şekillerdir. Garşydaky adamyň şahsyýetine diňe bir surata seredip asla ynanmaly dälsiňiz. Hakyky bir edara işgäri siziň bilen WhatsApp arkaly möhüm maliýe maglumatlaryny paýlaşmaz ýa-da sizden gyssagly pul transferini soramaz.
Size ýazýan belginiň kimdigini bilmek, ädjek ädimleriňizi kesgitlemek üçin iň möhüm ädimdir. Tanamaýan bir belgiňiz habar ýazanda haýal etmän jogap bermegiň deregine Turkcaller ýaly kontakt barlag guralaryny ulanyp bilersiňiz. Bu arkaly belginiň ozal başga ulanyjylar tarapyndan spam ýa-da galplyk hökmünde bellenip-belenmändigini görüp bilersiňiz.
Belgi barlamak amaly size şu artykmaçlyklary berýär:
WhatsApp arkaly gelýän habarlaryň içinde ýer alýan ssylkalar (baglanyşyklar) iň uly howp çeşmelerinden biridir. Bu ssylkalar sizi banka giriş sahypasyna meňzeýän galp saýtlara gönükdirip biler ýa-da telefonyňyza içaly programma üpjünçiliginiň ýüklenmegine sebäp bolup biler. Ssylkanyň gysga bolmagy ýa-da ynamdar görünmegi sizi ýalňyşdyrmasyn.
Eger bir kargo kompaniýasyndan gelen ýaly görünýän Sargydyňyz gowşurylyp bilinmedi, ssylka basyp adresiňizi täzeläň görnüşinde bir habar alsaňyz, bu ssylka basmagyň deregine degişli kompaniýanyň resmi saýtyna özüňiz girip, yzarlaýyş belgisini barlaň. Bilmeýän çeşmeleriňizden gelen ssylkalara basmak, enjamyňyzdaky ähli şahsy maglumatlaryň ele geçirilmegine ýol açyp biler.
WhatsApp hasabyňyzy ele geçirmek isleýänleriň iň köp ulanýan usuly tassyklama kody ogurlygydyr. Size WhatsApp-dan şeýle bir habar gelip biler: Ýalňyşlyk bilen seniň belgiňe bir kod iberdim, haýyş edýärin maňa aýdyp berermisiň? Bu kod aslynda siziň hasabyňyzyň başga bir enjamda gurnalmagy üçin gerek bolan giriş kodudyr.
Bu kody paýlaşan pursatyňyz hasabyňyzyň gözegçiligini ýitirersiňiz. Galplar hasabyňyzy ele geçirenden soň kontaktlaryňyzdaky adamlara siziň adyňyzdan habar ýazyp, karz pul sorap bilerler. Näme sebäpden bolsa-da, telefonyňyza gelen SMS tassyklama kodlaryny hiç kim bilen, hiç hili ýagdaýda paýlaşmaly dälsiňiz.
Şübheli bir belgi siziň bilen habarlaşanda WhatsApp-yň hödürleýän içki howpsuzlyk gurallaryny ulanmak gaty möhümdir. Diňe habary öçürmek ýeterlik däl, belginiň başgalara ýetmeginiň öňüni almak üçin hasabat bermek (raportlamak) gerekdir.
Sanly gurşawda howpsuzlygyň iň esasy kuraly, paýlaşylan maglumatyň yzyna alnyp bilinmejekdigini bilmekdir. WhatsApp arkaly size ýazýan we ynam döretmäge çalşýan birine asla şu maglumatlary bermäň: T.C. şahsyýet belgisi, öý ýa-da iş salgysy, IBAN, kredit kart maglumatlary, enäniň gyzlyk familiýasy ýa-da islendik paroluňyz.
Käbir galplar bu maglumatlary almak üçin baýrak gazandyňyz ýa-da hasabyňyzda bir problema bar ýaly gyssaglylyk duýgusyny döredýän ssenariýalar gurarlar. Hakyky edaralar bu hili duýgur maglumatlary WhatsApp habary arkaly sizden talap etmezler. Islendik şübheli ýagdaýda degişli edaranyň resmi jaň merkezine özüňiz jaň edip, ýagdaýy anyklaň.
Nätanyş belgiler bilen başa çykmagyň iň amatly ýollarynyň biri hem Turkcaller ulanmakdyr. Goşundy arkaly telefonyňyza gelýän jaňlaryň ýa-da habar ýazýan belgileriň kime degişlidigini kontaktlaryňyzda ýazylgy bolmasa-da görüp bilersiňiz. Bu, esasan hem galplyk ýa-da spam jaňlaryny has başyndan tapawutlandyrmaga ýardam edýär.
Turkcaller giň maglumat binýady arkaly ulanyjy bildirişlerini seljerýär. Bir belgi köp sanly adam tarapyndan galp hökmünde bellenen bolsa, goşundy sizi bu barada duýduryp biler. Şeýlelikde, nätanyş bir belgiden gelen habara jogap berip-bermezlik baradaky karary elňizdäki anyk maglumata daýanyp berip bilersiňiz.
Eger nätanyş bir belgiden gelen habar bilen nähilidir bir görnüşde gatnaşyk guran bolsaňyz ýa-da ýalňyşlyk bilen bir ssylka basan bolsaňyz, aljyramaly däl. Haýal etmän şu ädimleri ýerine ýetiriň: Ilki bilen internet baglanyşygyňyzy kesiň we enjamyňyzda haýsydyr bir şübheli programma barmy-ýokmy barlaň. Eger bir töleg eden bolsaňyz ýa-da kart maglumatlaryňyzy beren bolsaňyz, wagt ýitirmezden bankyňyz bilen habarlaşyp kartlaryňyzy ulanmaga ýapyň.
WhatsApp sazlamalaryndan Iki Tapgyrly Tassyklama aýratynlygyny işjeňleşdiriň. Bu, hasabyňyza girilmek islenende siziň kesgitlän PIN koduňyzyň girilmegini mejbur edýär. Şeýle hem WhatsApp Web sessiýalaryňyzy barlap, tanamaýan işjeň sessiýalaryňyzy ýapyň. Bu ýönekeý emma täsirli çäreler sanly howpsuzlygyňyzy uly derejede artdyrar.
Sanly dünýäde ýüz göterim goranmak kyn bolsa-da, töwekgelçilikleri azaltmak siziň eliňizde. Belgiňizi hemme ýere ýazmazlyga çalyşyň we gatnaşýan bäsleşikleriňizde ýa-da mugt hyzmatlaryňyzda 'aragatnaşyk rugsady' öýjüklerini barlap tassyklama beriň. Gizlinlik sazlamalaryňyzdan profil suratyňyzy we soňky gezek görülen wagtyňyzy diňe kontaktlaryňyzdaky adamlaryň görüp biljek görnüşinde sazlaň.
Tanamaýan belgileriňizden gelen habarlara garşy elmydama şübheli çemeleşmek sizi köp sanly oňaýsyzlyklardan gorar. Maglumatly bolmak, galplaryň iň uly duşmanydyr. Turkcaller ýaly kömekçi gurallary telefonyňyzda saklap, nätanyş belgiler barada elmydama bir ädim öňde bolup bilersiňiz.
Diňe habary okamak ýa-da jogap ýazmak adatça enjamyňyza wirus düşürmez. Emma jogap bereniňizde belgiňiziň işjeňdigini tassyklarsyňyz we has köp spam habar alyp bilersiňiz.
Turkcaller goşundysyny telefonyňyza ýükläp, size jaň edýän ýa-da habar ýazýan belginiň kime degişlidigini barladyp bilersiňiz. Goşundy size belgi eýesi barada ulanyjy teswirlerini we şahsyýet maglumatlaryny berip biler.
WhatsApp sazlamalaryndan Gizlinlik bölümine girip Toparlar opsiýasyny Meniň Kontaktlarym hökmünde belleseňiz, kontaktlaryňyzda bolmadyk adamlaryň sizi toparlara goşmagynyň öňüni alyp bilersiňiz.
Bu jaňlar adatça galplyk maksatlydyr we sizi yzyna jaň etmäge ýa-da bir ssylka basmaga gönükdirmäge çalşýarlar. Tanamaýan daşary ýurt jaňlaryna jogap bermezlik iň howpsuz ýoldur.
Turkcaller esasy aýratynlyklary bilen ulanyjylaryň belgileri kesgitlemegine we spam jaňlary bloklamagyna kömek edýän bir goşundydyr. Jikme-jik maglumat üçin goşundynyň içindäki opsiýalary barlap bilersiňiz.
Ssylka basanyňyzdan soň haýsydyr bir faýlyň ýüklenmändigine göz ýetiriň. Bank parollaryňyzy üýtgediň we telefonyňyzda howpsuzlyk barlagyny geçiriň.
Bloklan adamyňyza bu barada habarnama barmaz. Emma ol siziň profil suratyňyzy görüp bilmez, status täzelenmeleriňizi yzarlap bilmez we iberen habarlary size asla ýetmez.
Öte pes ähtimallykdyr. Düýpli kompaniýalar işe almak üçin korporatiw e-poçta adreslerini ýa-da professional torlary ulanýarlar. WhatsApp arkaly gelýän ýokary girdejili iş tekliplerine şüphe bilen garaň.
Bu kod hasabyňyzyň açarydyr. Kody beren adamyňyz siziň deregňize hasabyňyza girer we siziň adyňyzdan habarlar iberip biler. Kody asla hiç kim bilen paýlaşmaň.
WhatsApp arkaly belgini şikaýat et düwmesini ulanyp bilersiňiz, şeýle hem ekran suratlary bilen bilelikde resmi edaralara ýüz tutup bilersiňiz.
Haýsy belginiň kimdigini bilmek isleýän bolsaňyz, Turkcaller tam size görädir. Nätanyş belgileri dessine barlap bilersiňiz, spam habar iberýänleri anyklap bilersiňiz we kontaktlaryňyzy aňsatlyk bilen ätiýaçlandyryp, howpsuzlygyňyzy iň ýokary derejä çykaryp bilersiňiz.
App StoreGoogle Play
TürkCaller