Telefonyň aňrysyndaky ses özüni polisiýa, prokuror ýa-da MASAK işgäri diýip tanyşdyryp, sizi jenaýat bilen gorkuzýan bolsa saklanyň. Bu görnüşli galplyk usullaryna garşy özüňizi nähili goramalydygyňyzy we hakykaty nähili aýyl-saýyl etmelidigiňizi bu makalada düşündirdik.
Özüňi döwletiň bir edarasynyň işgäri ýaly tanyşdyrmak, galplaryň iň köp ulanýan usulydyr. Adatça telefonyň beýleki tarapyndaky adam örän gaty, resmi we howlukmaç ses tonuny ulanýar. Sizi bir jenaýatyň bölegidigiňize ynandyrmaga çalşýarlar. Arka planda rasiýa sesleri ýa-da ofis gogalasy ýaly emeli sesleri ulanyp, ýagdaýyň çynlakaýdygyny görkezmäge synanyşýarlar. Bu sesleriň maksady siziň logiki pikirlenmegiňize päsgel bermek we dowula düşmegiňizi üpjün etmekdir.
Galplar adatça siziň adyňyzy, familiýaňyzy we käwagt salgy maglumatlaryňyzy nähilidir bir ýol bilen öňünden ele salýarlar. Size jaň edenlerinde bu maglumatlary ulanyp ynam gazanmaga çalşýarlar. Siziň barada birnäçe dogry maglumat berenlerinde, galan hemme zadyň hem dogrudygyny çaklamagyňyzy isleýärler. Emma bu maglumatlar şu günki günde dürli sanly syzyşmalar ýa-da sosial ulgamlar arkaly aňsatlyk bilen tapylyp bilinýär.
Iň meşhur ssenariýalaryň biri, şahsy maglumatlaryňyzyň bir terror guramasy tarapyndan ele salynandygy we siziň adyňyza telefon liniýalarynyň açylandygy ýa-da bank hasaplarynyň ulanylandygy baradaky ýalandyr. Size bir jenaýat bolan ýerinde şahsyýetiňiziň tapylandygyny aýdýarlar. Bu ýagdaýy düzetmek üçin operasiýa geçirýändiklerini we siziň kömegiňize mätäçdiklerini öňe sürýärler. Bu tapgyrda size hiç ýere gitmezligi we telefony asla öçürmezligi tabşyrýarlar.
Bu ssenariýada şu ýagdaýlara üns bermelisiňiz:
Soňky döwürde galplaryň iň köp ulanýan edaralarynyň biri hem MASAK boldy. Size jaň edip hasaplaryňyzyň barlanýandygyny, şübheli pul hereketleriniň tapylandygyny ýa-da hapa pullary ýuwmak şübhesi astyndadygyňyzy aýdýarlar. Hasabyňyzdaky puluň bloklanjakdygyny, şonuň üçin puly howpsuz bir hasaba geçirmelidigiňizi öňe sürýärler.
Bu ýerde bilmeli iň möhüm düzgüniňiz şudur: MASAK ýa-da islendik bank gözegçilik edarasy, raýatlara telefon edip hasaplaryndaky puly başga bir hasaba ibermegini soramaz. Döwletiň howpsuz hasap diýen ýaly bir hyzmaty ýokdur we puluň elden berilmegi ýa-da başga bir IBAN salgysyna iberilmegi dolulygyna aldamakdyr.
Galplaryň iň uly gorkusy, siziň bir ýakynyňyzdan ýa-da hakyky polisiýadan kömek almagyňyzdyr. Munuň öňüni almak üçin işde gizlinlik karary bardygyny aýdýarlar. Eger birine aýtsaňyz türmä girjekdigiňizi ýa-da operasiýanyň paşjakdygyny aýdyp sizi gorkuzýarlar. Hatda käwagt telefony öçürmezlik üçin zarýadyňyzyň gutarmaly däldigini, öçürseňiz günäkär saýyljakdygyňyzy öňe sürýärler.
Hakyky hukuk ulgamynda gizlinlik karary, derňewiň taraplary we ygtyýarly şahslary arasyndadyr. Bir raýatyň öz howpsuzlygy ýa-da ýagdaýy barada maglumat almak üçin resmi edaralara ýüz tutmagy gizlinlik kararyny bozmaýar. Sizi hiç kim bilen gepleşdirmezlige çalşýan bolsalar, bu anyk bir galplyk alamatydyr.
Käwagt telefonyňyzda jaň edýän belgi hakykatdan hem bir polisiýa merkeziniň ýa-da resmi bir edaranyň belgisi ýaly görnüp biler. Tehnologiki mümkinçilikler saýasynda galplar, jaň edýän şahsyýet maglumatyny üýtgedip bilýärler. Bu ýagdaýa spoofing ýa-da belgi maskalamak diýilýär. Ekranyňyzda 155 ýa-da 0555 000 00 00 ýaly bir belgi görseňiz hem, bu belginiň hakykatdan şol edaradan gelýändiginiň kepilligi ýokdur.
Turkcaller ýaly programmalar bu görnüşli belgileriň öň başgalar tarapyndan hasaba alnandygyny ýa-da alynmandygyny görmäge kömek edip biler. Emma nähili bolsa-da, ekranyňyzda görýän belgiňize doly ynam bilen çemeleşmeli däl, şübhelenseňiz telefony goýup, edaranyň özüňiz tapan resmi belgisine yzyna jaň etmelisiňiz.
Polisiýa bölümleri ýa-da adly edaralar bir mesele boýunça siziň bilen habarlaşmak islänlerinde, ulanýan ýollary anykdyr. Köp ýagdaýda size resmi habarnama iberiler ýa-da hasaba alnan salgyňyza polisiýa işgärleri baryp, sizi görkezme bermäge çagyrarlar. Telefon arkaly jaň edilse-de, bu jaň diňe sizi iň ýakyn polisiýa merkezine ýa-da prokuratura çagyrmak maksady bilen amala aşyrylýar.
Aşakdaky ýagdaýlar hakyky bir döwlet işgäri tarapyndan asla edilmez:
Eger şeýle bir jaň gelse, sabyrly bolmak iň möhüm ädimdir. Garşyňyzdaky adam sizi gorkuzmak üçin gygyryp ýa-da haýbat atyp biler. Bu ýagdaýda dowula düşmän şu ädimleri ädiň:
Aşakdaky tablisa, duşan ýagdaýyňyzyň hakyky ýa-da bir galplyk synanyşygydygyny düşünmäge kömek eder.
| Ýagdaý | Hakyky Döwlet Işgäri | Galp |
|---|---|---|
| Pul Talaby | Asla islemeýär. | Howpsuz hasap ýa-da operasiýa üçin isleýär. |
| Aragatnaşyk Ýoly | Resmi habarnama ýa-da polisiýa çagyryşy. | Diňe telefon arkaly basyş. |
| Maglumat Soramak | Şahsyýetiňizi tassyklaýar, parol soramaýar. | Kart paroly we ähli mal-mülkiňizi soraýar. |
| Gepleşiş Usuly | Resmi we aralygy saklaýan dil ulanýar. | Haýbatly, howlukmaç we gorkuzyp gepleýär. |
Turkcaller ulanyjy jemgyýeti saýasynda giň maglumat goruna eýedir. Bir belgi birini aldamaga synanyşanda, şol ulanyjy bu belgini programma arkaly galp ýa-da spam hökmünde belläp biler. Şol bir belgi size jaň edende, telefonyňyz jaň edip durka ekranda bu duýduryşy görersiňiz.
Programmanyň içinde belgi barlagyny edip hem tanamaýan belgileriňiziň kimdigini barlaýarsyňyz. Mysal üçin 0555 000 00 00 ýaly bir belgiden jaň gelende, Turkcaller size bu belginiň öň näçe adam tarapyndan bloklanandygyny ýa-da haýsy bellikler bilen hasaba alnandygyny görkezýär. Şeýlelikde telefony açmankaňyz taýýarlykly bolarsyňyz.
Emma ýatdan çykarmaň, galplar yzygiderli täze belgiler alyp bilerler. Eger bir belgi barada duýduryş görmeýän bolsaňyz, ýöne garşyňyzdaky adam sizden pul soraýan bolsa, barybir ýokarda düşündiren howpsuzlyk düzgünlerimizi ulanmalysyňyz.
Galplaryň size jaň etmegi üçin nähilidir bir usul bilen belgiňize ýeten bolmalydyrlar. Sanly dünýäde howpsuzlygyňyzy artdyrmak üçin şu çäreleri görüp bilersiňiz:
Size jaň eden adam üstünlik gazanmasa hem, bu bir jenaýat synanyşygydyr. Bu adamlaryň başga kişileri hem ejir çekdirmemegi üçin hukuk ýollaryna ýüz tutmagyňyz raýat borjuňyzdyr. Eliňizdäki ähli maglumatlary (jaň wagty, belgi, gepleşigiň mazmuny) ygtyýarlylar bilen paýlaşyň.
Respublikanyň Baş Prokuraturalaryna arza berip, jenaýat işiniň gozgalmagyny talap edip bilersiňiz. Şeýle hem Polisiýa müdürliginiň degişli bölümlerine ýagdaýy habar berip bilersiňiz. Ýatda saklaň, habar bermek galplaryň ulanýan liniýalarynyň ýapylmagyny we olaryň torunyň dargadylmagyny üpjün edýär.
Telefon galplygy dolulygyna gorkuzmak we howlukdyrmak esasynda gurlan bir usuldyr. Döwletiň hiç bir işgäriniň sizden telefon arkaly pul ýa-da altyn sorajakdygyny bilýän wagtyňyz howpsuzlykdasyňyz. Garşyňyzdaky adam näçe ynandyryjy bolsa-da, meseleini ýapyp, resmi bir ýoldan tassyklatmak sizi elmydama goraýar.
Turkcaller ýaly kömekçi gurallary ulanyp, şahsyýeti näbelli jaňlar barada gözegçiligi ele alyp bilersiňiz. Öz howpsuzlygyňyzy üpjün etmek we ýakynlaryňyzy bu barada habardar etmek, şeýle jenaýat toparlarynyň iň uly bögetidir.
Ýok, hiç bir polisiýa, prokuror ýa-da jandarma işgäri raýatlardan telefon arkaly pul, altyn ýa-da bank paroly talap etmez.
Ýok, 155 diňe siziň kömek soramak üçin jaň etjek liniýaňyzdyr. Polisiýa bölümleri size 155 belgisi arkaly jaň etmez, bu bir belgi galplaşdyrma usulydyr.
Asla ýok. MASAK ýa-da islendik döwlet edarasy puluňyzy başga bir hasaba ibermegiňizi islemeýär, şeýle bir hyzmat ýokdur.
Adyňyz we salgyňyz ýaly maglumatlar dürli maglumat syzyşmalary bilen internete düşen bolup biler. Bu maglumatlara eýe bolmaklary olaryň resmi işgerdigini subut etmeýär.
Bu galplaryň sizi ynandyrmak üçin ulanýan emeli ses ýazgydyr. Hakyky bir polisiýa operasiýa wagtynda rasiýa sesini size diňletmez.
Ýok, şübheli bir jaňy bes etmek sizi jenaýatçy etmez. Aksine özüňizi goran bolarsyňyz.
Hakyky bir prokuror sizi iň bolmanda görkezme bermegiňiz üçin adlyýä binasyna çagyrar. Asla telefonda sora-ideg etmez ýa-da pul barada gepleşmez.
Turkcaller ulanyjylaryň hasaba alan spam we galplyk belgilerini bir gorçda ýygnaýar we bu belgiler size jaň edende sizi öňünden duýdurýar.
Derrew bankyňyza jaň edip amaly durdurmaga synanyşyň we wagt ýitirmän iň ýakyn polisiýa merkezine baryp arza beriň.
Derňewlerde gizlinlik bolup biler emma bu siziň resmi edaralardan maglumat almagyňyza ýa-da kömek soramagyňyza päsgel berjek ýagdaý däldir.
Şübheli jaňlardan goranmak we size jaň edeniň kimdigini bilmek üçin Turkcaller programmasyny ulanyp bilersiňiz. Programmamyz ulanyjy hasabatlary saýasynda galplyk synanyşyklaryny anyklamaga we howpsuzlygyňyzy artdyrmaga kömek edýär.
App StoreGoogle Play
TürkCaller